RFP: Nepoznato o poznatom 2

Pojam avangarde u filmu

Avangardni pokret prvenstveno i uvijek podrazumijeva traženje novih načina izričaja. U filmu, konkretno, to znači opiranje utjecajima drugih umjetnosti, posebno književnosti i kazališta.
Nadalje su prisutni odmak od fabule kao osnovne strukturne kvalitete filma, te naglasak na vizualnom kao filmskoj posebnosti. Zapravo, sva eksperimentiranja na području umjetničkog izražavanja i suprotstavljanje postojećim, tradicionalnim normama se mogu pojednostavljeno svesti pod avangardu. Takvi filmovi najčešće nastaju unutar alternativne kinematografije ili amaterske filmske djelatnosti. Sam izraz se prvo upotrebljavao u Francuskoj (1918). Dvije su avangarde:

1. Prva (povijesna) avangarda se javlja 1920-ih, te se odnosi na pravce impresionizma (Jean Renoir), nadrealizma (Salvador Dali, Luis Bunuel, Jean Cocteau, Rene Clair) i dadaizma u Francuskoj, apstraktni film u Njemačkoj i sovjetski revolucionarni film (Ejzenštejn).

2. Druga avangarda počinje krajem 1950-ih i ustvari, na neki način, traje do danas, a odnosi se na ekspresionistički, konceptualni film i videoumjetnost.

EKSPRESIONIZAM

Počeo kao stilski pravac njemačke i austrijske kinematografije  (1919-1927). Predočava vanjsko prikazivanje duševne nutrine, čovjekovog unutarnjeg svijeta kroz osjećaje straha, ljubavi, mržnje i tjeskobe. Najviše ga karakterizira napuštanje kritičkog prikazivanja stvarnosti, istraživanje novih oblika psihološkog neoromantizma kroz fantastiku i fatalizam. Potom, depresivnost scenografije s izduženim, šiljastim i trokutastim plohama u interijeru i eksterijeru, izopačenost vanjskog svijeta simbolizira unutarnju rastrojenost protagonista. Dekor je jasno artificijelan, dok režijski pristup podrazumijeva neobične kutove snimanja, te igru svjetla i sjene.

Junaci su često podvojene ličnosti, dvojnici, čudovišta iz mašte, suludi učenjaci, hipnotizeri, varalice, oživljeni mrtvaci, vampiri ili nedefinirani likovi iz saga i mitova. Tri kapitalna ostvarenja su Kabinet dr. Caligarija (Robert Wiene, 1919), Nosferatu (Friedrich Murnau, 1922) i Doktor Mabuse, kockar (Fritz Lang, 1922).

KAMMERSPIELFILM

Još jedna važna struja u njemačkom filmu 1920-ih, ime uzela od tipa kazališta komorne drame. Riječ je o dramama i melodramama koje vrlo intimno tematiziraju ljude iz srednjeg staleža. Glavna obilježja su: jedinstvo vremena, mjesta, radnje, jednostavnost i funkcionalnost dekora, bezimena lica koja figuriraju simboličko-alegorički; 'Majka', 'Žena', 'Muž'. Radnja je obavijena aurom konačnosti i sudbine, redatelj obožava krupnjake i pridavanje simboličke vrijednosti rekviziti. Glumci pak vole sebe u teatralnosti, u doista prenaglašenoj teatralnosti.

Ova struja je znatno utjecala na kasniji film noir.